JoomlaTemplates.me by Discount Bluehost
Kategoria: Pomorskie

PELPLIN - miasto

 

1. Informacje ogólne

2. Historia

3. Atrakcje turystyczne

4. Ciekawostki

5. Opinia

6. Bibliografia

7. Mapa

 

1. Informacje ogólne

Pelplin – miasto w województwie pomorskim, powiecie tczewskim, siedziba gminy Pelplin. W tekstach średniowiecznych spotykamy nazwę Poplin (1274), Polplyn (1298), Poplin (1301), Polpelin (1306), a później Paplin lub Peplin (1583). Nazwę tę wywodzono dawniej od rzeczownika "pło", jezioro, trzęsawisko, błoto. Dziś przeważa opinia, że jest ona patronimiczna i pochodzi od nazwiska Pepła.

 

2. Historia

Pelplin na kartach historii pojawił się 2 stycznia1274 r., w dokumencie wystawionym w Świeciu przez księcia pomorskiego Mszczuja (Mestwina) II, syna Mszczuja I i Zwinisławy, córki Mieszka Starego. Książe wówczas nadał Cystersom wieś zwaną Polplin wraz z obszarem zawartym między rzekami Wierzycą, Jonką i Węgiermucą.

Od tej pory ziemie Pelplińskie nierozerwalnie złączyły się ze światem duchowym. Pomiędzy XIII i XVI w. w dolinie nad Wierzycą zakonnicy wznieśli trójnawowąświątynię oraz zabudowania klasztorne i gospodarcze. Pelplin oficjalnie stał się siedzibą Biskupów w 1824 r.. Wydarzenia te miały ogromne znaczenie dla niewielkiej wówczas wioski – widać to szczególnie w liczbie ludności. W 1780 r. Pelplin liczył zaledwie 318 osób, a już w 1855 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1300.

WyższeSeminariumDuchowne założone w Chełmnie w 1630 r., przeniesiono do Pelplina w 1829 r. W 1836 r., dzięki staraniom ówczesnego Biskupa Anastazego Sedlaga, otwarto w Pelplinie CollegiumMarianum -wówczas jedyną na terytorium zaboru pruskiego polską szkołę średnią. Uczono w niej języka i historii polskiej oraz rozmawiano po polsku Stała się podówczas nie tylko tzw. Niższym Seminarium Duchownym, lecz także miejscem przygotowania kadry inteligencji dla Polski niepodległej. Obie szkoły istnieją po dziś dzień i mają swoje siedziby w pocysterskich zabudowaniach sąsiadujących z przepiękną gotycką bazyliką katedralną.

WybuchIIwojnyświatowej otworzył najbardziej tragiczny rozdział w historii Pelplina. Seminarium Duchowne stało się m.in. więzieniem gdzie odbywały się przesłuchania torturowanych więźniów. 20października1939 r. po krwawej procesji, która przeszła przez miasto zginęli pelplińscy profesorowie, kanonicy i pracownicy Kurii jacy znajdowali się na miejscu. Zginęło także kilku świeckich obywateli Pelplina.

Dzień 7 marca1945 r. położył kres okupacji hitlerowskiej. Detonacje przy wysadzaniu mostów przez wycofujące się oddziały niemieckie zniszczyły witraże Katedry, kościoła parafialnego, kaplic Seminarium i Collegium Marianum. Jedyna bomba, która wpadła do Katedry, przebiwszy dach sklepienia za ołtarzem głównym, na szczęście nie eksplodowała (do dziś na suficie Katedry można wciąż dostrzec to miejsce).

 

3. Atrakcje turystyczne

Bazylika katedralna - Jest to wiodący zabytek Pelplina z przełomu XIII – XIV wieku, zaliczany do najpiękniejszych dzieł gotyckich w Polsce. Kryje w sobie przepiękny Ołtarz Główny, największy w tej części Europy, barokowe ołtarze boczne oraz średniowieczny zestaw rzeźb dębowych. W Ołtarzu Głównym znajduje się relikwiarz zawierający relikwie opatrzone napisami m.in. św. Pawła, Maurycego, Jerzego, Barbary, Błażeja, 40 mę­czen­ni­ków, 11 tysięcy towarzyszek św. Urszuli. Czaszki obszyte ozdob­ny­mi pokrowcami przez Cystersa z Gdańska Oliwy Jana Flemminga (XVII w.). Obecnie relikwiarz ten jest otwierany raz w roku w Uro­czy­stość Wszystkich Świętych (1 listopada).

W północnej części katedry – najsłynniejszej i największej budowli w mieście, o bogato dekorowanych fasadach i szczytach – wyróżnia się portal z licznymi rzeźbami. Charakterystycznym elementem fasady i analogicznej elewacji wschodniej są ośmioboczne wieże schodkowe flankujące nawę główną. Ceglana budowla została wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta, z czteroprzęsłowym korpusem prezbiterialnym i pięcioprzęsłowym korpusem nawowym, między którymi znalazł się dwuprzęsłowy transept o halowych, dwunawowych ramionach.

W katedrze przykłuwają uwagę wspaniałe sklepienia naw i transeptu. Jest ona wyposażona w m.in. organy z lat 1647-80; gotyckie stalle o bogatej dekoracji snycerskiej, wykonane w latach 1450-63; ambonę z 1682 roku, a także wielopiętrowy, 25-metrowej wysokości późnorenesansowy ołtarz główny z 1624 roku, którego centralną część wypełnia wielki (5,6 na 3,4m ) obraz pędzla Hermana Hana, przedstawiający koronację Maryi. Świątynię zdobi 27 ołtarzy bocznych, oraz liczne obrazy namalowane przez Hermana Hana, Andrzeja Stecha i Bartłomieja Strobla.

Także pozostałe części opactwa są cennymi zabytkami. Gmach klasztoru wzniesiono w latach 1272-1276, rozbudowano jeszcze w XIV wieku i w latach 1859-1868. Zachowały się także: gdańsko (wieża ustępowa) z XIV wieku, dziewiętnastowieczne kanonie i klasycystyczny pałac biskupi (1837).

ADRES:

Plac Mariacki

83-130 Pelplin

Kościół p.w. Bożego Ciała - Jednonawowa gotycka świątynia pod wezwaniem Bożego Ciała, o wymiarach 20, 3 na 12, 7 m, położona w bezpośrednim sąsiedztwie katedry - wybudowana została jak głosi legenda rękami budowniczych Katedry w XIV wieku jako kościół bramny od strony północno - wschodniej opactwa. Konsekracji Kościoła dokonał 4 września 1418 r. sufragan włocławski Wacław. Kościół służył głownie mieszkańcom osady przyklasztornej, przyjezdnym kupcom i rzemieślnikom, a w jego bezpośrednim sąsiedztwie zlokalizowano szpital oraz cmentarz dla mieszkańców.
Źródła pisane mówią o działającym już w XVII wieku przy Kościele Bractwa Aniołów Stróżów.

O pierwszych pracach remontowych wspomina się w 1600 r., katastrofie budowlanej, w której zapadła się część domu w 1664 r., natomiast o gruntownej renowacji w 1720 r. kiedy to świątynię odnowiono nadając wystrój rokokowy w następnych latach. Wprawdzie pierwszy ołtarz "Kościółka" wykonany został w 1680 r. przez Macieja Scholera, to najcenniejszy powstał później w 1764 - 1768 r., kiedy to wykonano ołtarz główny, ambonę i chrzcielnicę oraz balaski.

Następny remont przeprowadzono w latach 2002 - 2003. Objął on kościół i przylegające do niego tereny i obiekty. Wykonano m. in.: remont, oczyszczenie, odwilgocenie i odsolenie murów kościelnych i szpitalika. Generalnie uporządkowano przykościelny cmentarz wykonując m. In. renowację zabytkowych grobowców, uporządkowanie zieleni i nowej granitowej ścieżki wokół Kościoła.

Cmentarz przykościelny (przy kościele Bożego Ciała) - przy kościele bramnym z XIV w. - pełnił funkcje grzebalne prawdopodobnie już od XV w., chociaż źródła pisane wspominają o pochówku mieszkańców Pelplina w czasie zarazy w XVII w. oraz 600 żołnierzy wojsk napoleońskich w latach 1807 - 1808. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 0,3 - 05 ha, ogrodzenie od strony zachodniej i południowej stanowi mur z cegły, od pozostałych stron - płot z siatki. Brama Kościelna stanowi równocześnie wejście na cmentarz.
Teren cmentarza został gruntownie uporządkowany w latach 2002 - 2003 kiedy to dokonano wycięcia chaszczy, wycinki drzew suchych i konarów, całość cmentarza obsiano trawą z nasadzeniami krzewów ozdobnych. Dokonano też odrestaurowania i konserwacji wszystkich zabytkowych krzyży i pomników pochodzących z lat 1862 - 1920.

Wokół kościoła wykonano z łupków granitowych ścieżkę procesyjną. wyodrębniono także miejsce do ustawienia krzyża misyjnego. Ogółem do dnia dzisiejszego zachowało się 65 nagrobków i 7 krzyży wykonanych z metalu o różnej wartości artystycznej. Najcenniejsze z nich to: grobowiec pp. Edmunda Kamrowskiego d - cy 2 baonu 63 pułku poległego w czasie wojny 1920 r. Pomniki rodziny Marvitz z 1862 - 1916, pomnik ks. Jana Fankidejskiego z 1883 r., ks. Franciszka Rąbcy, ks. Ignacego Zielińskiego z 1881 r.

ADRES:

Mestwina 4

83-130 Pelplin

Muzeum Diecezjalne - jest ośrodkiem kulturalnym całego Pomorza Wschodniego.Zostało założone przez biskupa Stanisława Wojciecha Okoniewskiego w 1928 roku i początkowo gromadziło przedmioty zabytkowe w rezydencji biskupiej i w budynku Kurii Diecezjalnej. W 1988 wybudowano współczesny gmach wkomponowany w budynek kurii, specjalnie przeznaczony na pomieszczenie zbiorów muzealnych. Zbiory muzeum pochodzące z kościołów dawnej Diecezji Chełmińskiej prezentują średniowieczną i nowożytną sztukę sakralną: malarstwo, w tym m.in. Poliptyk toruński, obrazy pasyjne z kościoła św. Jana w Toruniu, malarstwo mistrzów pomorskich - Hermana Hana (ok. 1574-ok. 1628) i Andrzeja Stecha (1635-1697); rzeźba: z okresu Madonn na Lwach, stylu międzynarodowego, stylu Pięknych Madonn, oraz końca gotyku z ok. 1500, resztki ołtarzy szafiastych oraz pozostałości wyposażenia wnętrz kościelnych; rzemiosło artystyczne - złotnictwo warsztatów gdańskich, toruńskich i norymberskich: naczynia liturgiczne, monstrancje i relikwiarze, tkaniny od ok. 1560 do 1800, a także rękopisy i starodruki, m.in. Biblia Gutenberga z klasztoru Franciszkanów w Lubawie.

ADRES:

ul. Biskupa Dominika 11
83-130 Pelplin

 

4. Ciekawostki

  • W katedrze, na płycie przykrywającej wejście do niewielkich krypt znajduje się alegoryczne przedstawienie biegu życia ludzkiego: czaszka, kłosy zboża symbolizujące bogactwo, skrzydła sowy – mądrość, a klepsydra – czas trwania życia;
  • blask klasztoru przyciągał możnych tego świata – gościli tu m.in. Kazimierz Jagiellończyk (1479), Zygmunt III Waza z królewiczem Władysławem (1623), Jan III Sobieski (1677), a także szwedzki Gustaw Adolf (1623);
  • jedynym elementem pierwotnego, późnogotyckiego wystroju są stalle powstałe w latach 1450-1463. Niektóre z umieszczonych na nich formuł ikonograficznych należą do rzadkości, np. przedstawienie Ducha Świętego w postaci młodzieńca trzymającego gołębicę czy scena ukrzyżowania, w której Chrystusa przybijają do krzyża niewiasty symbolizujące cnoty;
  • Muzeum Diecezjalne w Pelplinie posiada przede wszystkim jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga, jeden z 48 zachowanych na świecie. Charakterystyczną cechą pelplińskiego egzemplarza jest ślad odwróconej czcionki. Biblia ta posiada oryginalną skórzaną oprawę wykonaną w Lubece;
  • zawsze w trzeci weekend września mieszkancy zapraszają na Jarmark Cysterski. Na terenie dawnego klasztoru poznamy dzieje i kulturę  cystersów pelplińskich w inscenizacjach historycznych i spektaklach obrazujących lokalne legendy. Mile też spędzają czas  biesiadując w cysterskim refektarzu przy stołach, suto zastawionych staropolskim jadłem i trunkami oraz  poszukując nocą z katedralnymi aniołami dobrego ducha opactwa.

Zakonnicy i rycerze zakuci w stal, dwórki pląsające w historycznych  sukniach przy muzyce dawnej, czy też salwa z armat... Zaciężna Chorągiew Rycerska „Apis” Jacentego Ordowskiego przygotuje oprawę artystyczną, która uatrakcyjni spotkanie, uroczystość,  konferencję, biesiadę lub wieczorne ognisko na terenie dawnego klasztoru cysterskiego;

  • według podania ludowego zatrzymal się Napoleon w roku 1812, w swoim pochodzie do Rosji, także w Pelplinie i przenocował w starej karczmie, która dawniej stała na Maciejowie niedaleko Bożejmęki. Tu bowiem kończyła się wieś i tu skręcał główny trakt z Gdańska do Bydgoszczy wiodący na zachód. Także generał Dąbrowski, twórca polskich legionów, zatrzymał się w roku 1807 w tej karczmie, ciągnąc pod Gdańsk, który po dłuższym oblężeniu poddał się 27 maja 1807 r. marszałkowi Lefevre;
  • turyści i pielgrzymi... chętnie udają się na pobliską Górę Papieską, gdzie 6 czerwca 1999r. Ojciec Św. Jan Paweł II odprawił mszę św. dla wiernych diecezji pelplińskiej. Prowadzi do niej piękny pieszy i rowerowy trakt wyposażony w tablice przedstawiające historię Pelplina. 

 

5. Opinia

8 września 2017 przyjechałam do Pelplina. Moje pierwsze wrażenia jakie miałam po wejściu do katedry to: przytłaczający ogrom, piękno, przepych od którego może zakręcić się w głowie. Na każdym kroku czeka na nas dzieło sztuki, które niejednokrotnie jest bezcenne. Wychodząc z katedry należy skierować swoje kroki do pobliskiego kościoła p.w. Bożego Ciała. Kościółek jest mały, ale bardzo stylowy, posiadający niewielki, zabytkowy cmentarz. Będąc w Pelplinie koniecznie trzeba zwiedzić również Muzeum Diecezjalne, w zbiorach którego znajduje się unikatowy egzemplarz Biblii Gutenberga.

Pelplin jest nietypową miejscowością: jest niewielka, ale mieści w sobie niebywałe bogactwa! Dlatego mam nadzieję, że stanie się (a może już jest) perełką, do której będą ściągać ludzie nie tylko z Europy, ale również ze świata by podziwiać te dzieła sztuki jakie ma do zaoferowania Pelplin.

 

6. Bibliografia

www.pelplin.pl

„Polska na weekend i na wakacje z rodziną”

„100 najpiękniejszych miejsc w Polsce” wyd. Publicat

www.pomorskie.travel

www.parafia-pelplin.pl

www.muzeum.diecezja.org

 

7. Mapa

Odsłony: 156

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież