JoomlaTemplates.me by Discount Bluehost
Kategoria: Łódzkie

ŁÓDŹ - miasto

 

1. Informacje ogólne

2. Historia

3. Atrakcje turystyczne

4. Ciekawostki

5. Opinia

6. Bibliografia

7. Mapa

 

1. Informacje ogólne

Miasto na prawach powiatu w środkowej Polsce. Siedziba władz województwa łódzkiego, powiatu łódzkiego wschodniego oraz gminy Nowosolna. Pochodzenie nazwy nie zostało wyjaśnione. Istnieje kilka hipotez. Najczęściej powtarzane to: według jednej z nich ma się wywodzić od szlacheckiego nazwiska rodowego Łodzic, druga mówi - od staropolskiego imienia męskiego Włodzisław.

 

2. Historia

Pierwszą wzmiankę znaleziono w dokumencie z 1332 r. (wieś Łodzia). Gdy w 1423 roku biskupia wieś stała się miastem uzyskując prawa takie jak inne miasta Królestwa pomyślność jego rozwoju wydawała się pewna. Pod koniec XVIII wieku Łódź przeszła na własność państwa, które zarządzeniem z 1820 roku wyznaczyło miasto jako ośrodek osadniczy dla ludności zajmującej się produkcją fabryczną. Jest to data powtórnych narodzin miasta, lecz tym razem jako ośrodka fabrycznego. Nowa część Łodzi wyznaczona jako włókiennicza osada przemysłowa, zaczęła się zaludniać na dobre dopiero pod koniec 1823 roku.

Osadnicy przybywali szukając pracy i zarobku, ofiarowując tej ziemi swoje umiejętności i wiążąc swoją pomyślność z pomyślnością miasta. Nieliczni przybywali z większym majątkiem i wsparci rządowymi kredytami uruchamiali większe zakłady: przędzalnie, tkalnie. Był wśród nich m.in. Ludwik Geyer, który wyrósł wkrótce na największego łódzkiego przedsiębiorcę. W między czasie wyrosły fortuny Steinertów, Bedermannów czy Poznańskich. Ich wytrwała i konsekwentna działalność przyniosła rezultaty w postaci potężnych gmachów fabryk, okazałych świątyń.

Produkowano głównie tkaniny wełniane, które eksportowano do Rosji i Chin. O tempie rozwoju miasta świadczy wzrost liczby jej mieszkańców z zaledwie 800 w 1820 roku do ponad 20 tysięcy w 1840 roku. Łódź w tym czasie przekształciła się w drugie co do wielkości miasto i największy ośrodek przemysłowy Królestwa. Miasto stało się ważnym ośrodkiem handlowym i finansowym, bowiem do obsługi wielkich zakładów przemysłowych powstawały banki i innego typu instytucje finansowe oparte głównie na kapitale miejscowym.

Po wkroczeniu Niemców do miasta we wrześniu 1939 roku, Łódź została przemianowana na Litzmannstadt i przyłączona do Rzeszy. Ludność żydowską, przesiedloną do utworzonego w północnej części miasta getta (ponad 300 tys. osób), Niemcy wymordowali na miejscu lub w obozach zagłady. Zakłady przemysłowe należące do Polaków i Żydów zostały przejęte przez władze niemieckie, produkcję zaś w dużym stopniu przestawiono na potrzeby wojenne. Wycofując się Niemcy wywieźli część wyposażenia fabryk, a wiele budynków zdewastowali. 19 stycznia 1945 roku do miasta wkroczyły oddziały sowieckie. Po wojnie Łódź była największym nie zniszczonym miastem polskim, rozważano więc możliwość przeniesienia tu stolicy. W pierwszych latach po wojnie Łódź nie otrzymywała wystarczających nakładów na rekonstrukcję upaństwowionego przemysły, toteż uległ on szybko dekapitalizacji. Modernizację podjęto w latach 60., zaś w latach 70. przystąpiono do rozbudowy przemysłu i rozwijania jego nowych gałęzi. Upadek komunizmu i związane z tym przemiany polityczne i gospodarcze, zwłaszcza restrukturyzacja przemysłu w latach 90. XX wieku spowodowały likwidację niektórych łódzkich fabryk, zmniejszenie produkcji w innych, co zmieniło nieco rolę Łodzi jako wielkiego ośrodka przemysłowego.

 

3. Atrakcje turystyczne

  • Archikatedra św. Stanisława Kostki - W 1898 roku ogłoszono otwarty konkurs architektoniczny o zasięgu międzynarodowym. 19 maja 1901 roku poświecono plac budowy i przystąpiono do kopania i murowania fundamentów. Arcybiskup warszawski Wincenty Chościak-Popiel 16 czerwca poświęcił i wmurował kamień węgielny pod nową świątynię (dokument erekcyjny wmurowany został w fundamenty absydy kościoła, w miejscu gdzie znajduje się obecnie kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej). Budowanej świątyni nadano wezwanie św. Stanisława Kostki. Prace budowlane posuwały się naprzód. 1 stycznia 1909 roku została powołana do istnienia parafia św. Stanisława Kostki - piąta parafia katolicka w Łodzi. W 1910 roku poza wieżą bryła świątyni była prawie gotowa. W latach 1911 i 1912 skoncentrowano się na wykańczaniu wnętrza kościoła - położono posadzkę, montowano witraże. W 1912 roku poświęcono ołtarze - 4 kwietnia - ołtarz pw. Św. Stanisława Kostki, 12 września - ołtarz pw. Matki Boskiej Różańcowej i 22 grudnia - ołtarz główny pw. Przemienienia Pańskiego ufundowany przez barona Juliusza Heinzla prezesa Komitetu Budowy. Po zakończeniu I wojny światowej Papież Benedykt XV bullą "Christi Domini" 10 grudnia 1920 roku utworzył diecezję łódzka, a kościół św. Stanisława Kostki podniósł do rangi katedry. Po wybuchu II wojny światowej do jesieni 1941 roku katedra funkcjonowała normalnie. W 1941 roku władze okupacyjne rozpoczęły politykę prześladowań kościoła rzymskokatolickiego. Katedrę zamknięto, ograbiono i zamieniono na składnicę wojskową. Zniszczeniu uległy witraże, zrabowano największy dzwon katedry - "Zygmunt".  Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej przywrócono na nowo katedrę do użytku sakralnego i rozpoczęto szereg napraw oraz remontów - okien, dachu, instalacji elektrycznej, posadzki. Odnowiono ołtarze i meble kościelne. Z ważniejszych wydarzeń z historii powojennej katedry trzeba wymienić tragiczną datę 11 maja 1971 roku. Tego dnia około godz. 18.20 wybuchł pożar, który w ciągu kilku godzin strawił całkowicie dach katedry. Po pożarze kościół został zamknięty ze względu na zniszczenia wewnętrzne i zagrożenie ze strony uszkodzonych sklepień. Remont rozpoczęty zaraz po pożarze pozwolił oddać katedrę do użytku wiernych w grudniu 1972 roku. W 1989 roku po przemianach politycznych w Polsce udało się odbudować pomnik ks. Harcmistrza Ignacego Skorupki, niegdyś stojący przed katedrą, a zniszczony przez Niemców w czasie wojny. W tym też roku Papież Jan Paweł II nadał katedrze tytuł bazyliki mniejszej, a gdy w wyniku reorganizacji kościoła w Polsce w 1992 roku diecezja łódzka została podniesiona do rangi archidiecezji, świątynia św. Stanisława Kostki stała się bazyliką archikatedralną.

    ADRES:

    Piotrkowska 265
    90-457 Łódź
  • Biała Fabryka Ludwika Geyera (Centralne Muzeum Włókiennictwa) - dziewiętnastowieczna fabryka wybudowana przez imigranta z Saksonii – Geyera. Nazwa pochodzi od koloru tynku, który pokrywa ściany (większa część fabryk łódzkich była wznoszona z czerwonej cegły). Fabryka Geyera osiągnęła swój rozkwit około połowy XIX wieku, gdy przejęła również położone po przeciwległej stronie ul. Piotrkowskiej rozległe tereny zakładów J. Ch. A. Rundziehera. Tam właśnie powstały w latach 80. ubiegłego wieku zabudowania nowych tkalni zaopatrzone w neogotycki detal. Chlubą fabryki były pierwsza w Łodzi, sprowadzona z Belgii, maszyna parowa oraz pierwsza w Polsce mechaniczna przędzalnia i tkalnia bawełny. Po wojnie "Białą Fabrykę" adaptowano na siedzibę Centralnego Muzeum Włókiennictwa. Ekspozycję stałą uzupełnia Rekonstrukcja tkalni z przelomu XIX/XX wieku, gdzie maszyny wprawiane w ruch przybliżają zwiedzającym realia i klimat dawnej tkalni. Wystawę urządzono z czterech oryginalnych i sprawnych technicznie krosien czółenkowych używanych w ostatniej dekadzie XIX w. do produkcji tkanin bawełnianych. Krosna wykonują tkaninę. Mechanizmy maszyn o prostej, szkieletowej konstrukcji są odkryte, doskonale widać poszczególne elementy i współdziałanie ich podczas pracy. Pracujące obok przewijarki i cewiarki pozwalają śledzić kolejne etapy przygotowania nawojów wątku na cewki do czółenek. A żmudą i precyzyjną czynność, jaką jest przewlekanie osnowy, można obserwować po przeciwległej stronie, gdzie ustawiono proste urządzenie złożone ze stelaża wału i zawieszenia nicielnic. Główną część ekspozycji uzupełnia prezentacja maszyn włókienniczych z drugiej połowy XX w. rzadko pokazywanych w muzeach z uwagi na ich duże gabaryty.

    ADRES: ul. Piotrkowska 282/284, 93-034 Łódź

    View the embedded image gallery online at:
    http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeIdbd3d3113fe

  • Cerkiew A. Newskiego - zbudowana w latach 1880-1884, miała być pomnikiem wdzięczności mieszkańców Łodzi za ocalenie cara Aleksandra II z zamachu 2 kwietnia 1879 r. W skład komitetu budowy cerkwi weszli: Karol Scheibler, Izrael Poznański i Juliusz Heinzel. W archiwum parafii pw. św. Aleksandra Newskiego zachowały się szczątkowe dokumenty, dotycące obozu w Rudzie Pabianickiej, m.in. lista osób pochowanych na prawosławnym cmentarzu w okresie od września 1941 do stycznia 1942. Pogrzebani wówczas 31 osób, a jako powód śmierci podawan "wycieńczenie", "dezynterię", "ogólne wycieńczenie", "sepsę" lub "atak serca". Księża prawosławni zdawali sobie sprawę z warunków panujących w obozie, i jak wynika z dokumentów parafii, często udawali się tam z posługą duchową. Okazało się, że wielu radzieckich żołnierzy chętnie uczestniczyło w nabożeństwach, chociaż w ZSRR byli wychowywani w duchu ateistycznym. Najwidoczniej daleko od kraju i wszechwidzących oczu bezpieki poczuli, że mogą bez obawy modlić się i rozmawiać z księżmi. O ciężkim życiu lotników wiedzieli również parafianie, którzy postanowili nieco ulżyć ich cierpieniom. Wierni łódzkiej cerkwi przekazywali jedzenie, leki, a nawet farby i zeszyty. Pewnego dnia, grupa władających językiem niemieckim parafian udała się do komendanta obozu z prośbą, aby jeńcy mogli uczestniczyć w liturgii świętej w łódzkiej świątyni prawosławnej. Ten zezwolił jedynie na udział w wielkanocnym nabożeństwie. Lotnicy zostali przewiezieni przez funkcjonariuszy gestapo, pilnujących jeńców nawet podczas przyjmowania świętych sakramentów. Przy każdym z księży stał niemiecki oficer. Parafianie przygotowali jedzenie dla swoich gości, ale Niemcy zakazali przekazywania jeńcom czegokolwiek. Wymyślono więc pewien fortel. Otóż po przyjęciu komunii lotnicy przechodzili przez tzw. pierechod, miejsce, gdzie rozpalało sie kadzidło. Tam, o czym Niemcy nie wiedzieli, pod podłogą była niewielka piwnica z zamykanym na klapę wejściem. Siedzieli w niej sprytni chłopcy, którzy wkładali do butów jeńców słoninę, chleb czy wielkanocne jajko.

    ADRES: ul. Kilińskiego 56

    View the embedded image gallery online at:
    http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeIdef4d8f0608

  • Cmentarz przy ulicy Ogrodowej -jeden z najważniejszych cmentarzy w Łodzi, trójwyznaniowy: katolicki, ewangelicki i prawosławny. Założony w 1855 roku. Mieści wiele zabytkowych grobowców, m.in. neogotyckie mauzoleum Karola Scheiblera, oraz liczne groby przemysłowców, m.in. Geyerów, Grohmanów oraz Heinzlów.

    ADRES: ul. Ogrodowa 39

  • Cmentarz Żydowski przy ul. Brackiej - największy w Europie. Można odnaleźć mauzolea łódzkich fabrykantów oraz pole gettowe ofiar eksterminacji Żydów przez Niemców podczas II wojny światowej. Cmentarz żydowski przy ul. Brackiej utworzono w 1892 r. Początkowo służył jako miejsce pochówku ofiar epidemii cholery. Zespół otoczony jest od południa i wschodu powojennym osiedlem Doły i zespołem szkolnym. Dodatkowo chroni go wysoki, ceglany mur, zaś ozdobna brama od strony ul. Chryzantem jest od dawna zamknięta. Tym większą niespodziankę stanowi bezpośredni kontakt z rozległą nekropolą łódzkich Żydów, na którą wchodzi się dziś przez boczną furtę przy ul. Brackiej.

    ADRES: ul. Bracka 40, 91-717 Łódź

  • Experymentarium - interaktywne centrum nauki i techniki, gdzie zwiedzający mogą samodzielnie przeprowadzać przeróżne eksperymenty, obserwować i badać zjawiska fizyczne, procesy chemiczne i struktury biologiczne.

    ADRES: ul. Karskiego 5, 91-065 Łódź

  • Fabryka I.K.Poznańskiego (Manufaktura) - najpiękniejsza fabryka Łodzi. Dawne zakłady Izraela Kalmanowicza Poznańskiego przeżyły apogeum swej świetności w ostatniej ćwierci ubiegłego stulecia, gdy objęły swym zasięgiem rozległy teren położony wzdłuż łagodnej doliny rzeczki Łódki. Rozwój firmy wiązał się z budową nowoczesnych obiektów przemysłowych. Zaliczała się do nich pierwsza w Łodzi szedowa tkalnia z 1872 roku zaopatrzona w smukłe neogotyckie wieżyczki. Szczególnie charakterystycznym elementem fabryki Poznańskiego jest wspaniałe, kute ogrodzenie i główna brama wjazdowa, której wrota stanowią mistrzowskie dzieło sztuki kowalskiej. Na 27 ha zabudowanych fabrycznymi budynkami z czerwonej cegły dziś działa ogromne centrum handlowe, które mieści ponad 300 sklepów, kilka sal kinowych, dyskotekę i inne miejsca rozrywki.

    ADRES: ul. Ogrodowa 17, 91-065 Łódź

View the embedded image gallery online at:
http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeId4ef40ca098

  • Galeria Wielkich Łodzian - Idea galerii powstała w 1999 roku i już od ponad 12 lat Piotrkowska dekorowana jest plenerowymi rzeźbami z brązu, stojącymi na jej chodnikach najbardziej reprezentacyjnej ulicy miasta. Rzeźby upamiętniają ludzi związanych z Łodzią, ale są także "użytkowe", pełnią funkcję ławeczek, na których można przysiąść, odpocząć, sfotografować się, np. Ławeczka Juliana Tuwima, Kuferek Władysława Reymonta, Fotel Stefana Jaracza czy Fortepian Artura Rubinsteina.

View the embedded image gallery online at:
http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeId7f6baba2f8

  • Góra "Śmieciówka" - Górka zlokalizowana w północnej części Łodzi. Dawniej było to wysypisko śmieci, które z upływem czasu zasypano ziemią. Przez lata był to dziko porośnięty teren. Obecnie obszar uporządkowano i zagospodarowano nadając charakter tarasu widokowego. Przy ładnej pogodzie widoki są imponujące.

        ADRES: ul. Łupkowa

  • Kościół ewangelicki św. Mateusza - W 1901 r. Zgromadzenie Parafialne zboru św. Jana w Łodzi postanowiło o sfinansowaniu budowy Kościoła. Uroczystego wmurowania kamienia węgielnego dokonano 8 października 1909 r. Do wybuchu pierwszej wojny światowej kościół postawiono w tzw. „stanie surowym”, bez wieży i z dachem pokrytym drewnem. Jednak już w 1913 r. zaczęto odprawiać pierwsze nabożeństwa w znajdującej się tuż przy kościele kaplicy. Budowę definitywnie ukończono w 1928 r. Poświęcenie nowo powstałego kościoła miało miejsce 1 listopada 1928 r. Kościół jest założeniem w formie centralnej, wzniesionym na planie krzyża greckiego. Charakterystyczną fasadę budynku tworzy bogato zdobiony potrójny portal z umieszczoną nad wejściem rozetą. Ponad tym wznosi się wieża nakryta iglicowym hełmem, wzorowana na berlińskim Kościele Pamięci. Wnętrze kościoła cechuje wysoki kunszt artystyczny. Z trzech stron nawę główną otaczają empory, na których znajdują się galerie dla wiernych oraz chóru i organów. Ponad nimi góruje kopuła średnicy 17 m. i wysokości 26 m. W jej centrum został umieszczony żyrandol powstały w firmie Bracia Łopieńscy. Jest on największym tego rodzaju żyrandolem w kraju (241 punktów świetlnych). Nawę główną wieńczy półkolista absyda z prezbiterium zaprojektowanym przez Paula Senffa. Jego centralnym punktem jest ołtarz, składający się z mensy (prostokątnej skrzyni-stołu) oraz nastawy (ściany o wysokości 3 m.), zdobionej płaskorzeźbami przedstawiającymi anioły i scenę modlitwy Chrystusa w Ogrójcu. Blisko 80-metrowa wieża kościelna skrywa również sześć potężnych dzwonów odlanych w firmie ludwisarskiej Franc Schiling i Latterman w Apolda. Największy nosi imię św. Pawła, ma śr. 2,15 m i w. 4,120 kg (ton H).

    ADRES:

ul. Piotrkowska 279/283

90-457 Łódź

  • Księży Młyn - jeden z największych połączonych kompleksów rezydencjonalno - przemysłowych, tzw. jurydyk, które chętnie wznosili pragnący mieć stały wgląd w funkcjonowanie swoich interesów łódzcy fabrykanci. Oprócz willi znajdują się tu także: przędzalnie, tkalnie, gazownia, osiedle robotnicze, Straż Pożarna i Szpital. Ceglane familoki zatopione w zieleni, sąsiadują z ogromną, eklektyczną fabryką z czerwonej cegły, o której wieżach nie bez przyczyny wspomina się jako o przykładach „gotyku po łódzku”. Zespół zabytków powstał na miejscu dawnej osady młyńskiej, należącej do proboszcza łódzkiego. Na mocy postanowienia władz z 21 listopada 1823 młyny Wójtowski, Księży i Lamus przeszły pod zarząd gminy miejskiej z zamysłem wykorzystania ich na cele przemysłowe, zgodnie z zasadami ustalonymi 30 stycznia 1821 przez administrację rządową Królestwa Polskiego. Pierwszym, który zbudował tam manufakturę był Krystian Wendisch, uruchamiając dużą przędzalnię (1827–1830), następnie Karol Fryderyk Moes, a z kolei po jego śmierci - Teodor Kruche syn fabrykanta pabianickiego. Pożar w 1870 przerwał jego działalność produkcyjną. W tym samym roku spaloną fabrykę i całą posiadłość Księżego Młyna i Wójtowskiego Młyna kupił Karol Wilhelm Scheibler, przedsiębiorca dynamicznie rozwijający dotychczas swój zakład bawełniany w Łodzi. Już na początku swojej działalności Scheibler pozostawił w tyle wszystkich swoich konkurentów. W nowo wybudowanym budynku tkalni umieszczono zmodernizowaną maszynę parową i najnowocześniejszego typu przędzarki. Tak powstaje znane nam dziś osiedle Księży Młyn, które staje się częścią przemysłowego imperium Scheiblera, mającego olbrzymi wpływ na dynamiczny rozwój Łodzi w końcu XIX wieku.

    ADRES: ul. Księży Młyn , 90-345 Łódź

  • Las Łagiewnicki - znajdujący się 7 km od centrum Łodzi to największy miejski kompleks leśny w całej Europie. Żyją w nim dziki, sarny, lisy, zające, borsuki, kuny. W dolinie Łagiewniczanki przy źródle stoją tu dwie drewniane kapliczki - XVII-wieczna św. Rocha i nieco młodsza św. Antoniego.

  • Lunapark - W latach '70 na terenie Parku Piłsudzkiego powstał Lunapark. Stał się wtedy jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc podczas weekendowych rodzinnych spacerów. Od kilku lat Lunapark bardzo prężnie się rozwija. Przybywają nowe atrakcje, teren staje się lepiej zagospodarowany, na nowo rozwijają się gastronomie. Największą atrakcją wesołego miasteczka jest kolejka górska Jet Star – konstrukcja wysoka na 16 m., osiągająca prędkość 96 km/h. Pędzący Amor Express czy niesamowita zakręcona karuzela Hully Gully to kolejne mocne punkty łódzkiego parku rozrywki. Zamek Duchów straszy kolejne pokolenie łodzian, cały czas zmieniając repertuar straszydeł. Lunapark wyposażony jest w liczne urządzenia dla najmłodszych – karuzele, suchy basen, gabinet luster czy zjeżdżalnie.

    ADRES: ul. Konstantynowska 3/5, 94-303 Łódź

  • Muzeum Animacji Se-ma-for - to jedyne w Polsce miejsce, gdzie spotyka się historia, techniki i technologia animacji. To tu można zajrzeć do pokoju Uszatka i za kulisy oscarowych produkcji, sprawdzić co ma w środku lalka animacyjna i dowiedzieć się, jak ojciec animacji wprawiał w ruch swoich pierwszych „aktorów”. Złożona z siedmiu części interaktywna wystawa przeprowadzi zwiedzających przez cały proces powstawania filmu, na przykładach dawnych i współczesnych pokazując jego poszczególne elementy. Wisienką na torcie wspaniałych dekoracji i kultowych lalek – Pik Poka, Uszatka czy Colargola.

    ADRES: ul. Targowa 1/3 b. 24, 90-022 Łódź

  • Muzuem Archeologiczne i Etnograficzne - muzeum na koniec 2012 roku w zbiorach posiadało 260.354 pozycji katalogowych. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku powołano w Łodzi Muzeum Miejskie, które gromadziło najrozmaitsze kolekcje w szeroko rozumianym pojęciu kultury. W latach 1929-1930 zapadła decyzja rozdzielenia tych różnorodnych zbiorów i utworzenia nowych placówek muzealnych. Zbiory etnograficzne i archeologiczne przekazane zostały do Miejskiego Muzeum Etnograficznego, które swą działalność rozpoczęło z dniem 1 stycznia 1931 roku. Pierwotną siedzibą Muzeum była kamienica przy ulicy Piotrkowskiej 91. W 1934 roku zostało przeniesione do znacznie okazalszej siedziby przy Piotrkowskiej 104, a od II wojny światowej do chwili obecnej zajmuje budynek przy Placu Wolności 14. Po zakończeniu II wojny światowej podzielono zbiory archeologiczne i etnograficzne, w wyniku czego powstały dwie placówki: Miejskie Muzeum Prehistoryczne (działające od 14 maja 1945 roku) kierowane przez prof. Konrada Jażdżewskiego i Miejskie  Muzeum Etnograficzne (działające od 20 kwietnia 1945 roku) kierowane przez dr Janinę Krajewską. Na przełomie lat 1949/1950 obydwa muzea zostały upaństwowione i przybrały nazwy: Muzeum Archeologiczne i Muzeum Etnograficzne w Łodzi. 27 maja 1997 roku Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi zostało wpisane pod numerem 44 do Państwowego Rejestru Muzeów.

    ADRES: Pl. Wolności 14, 91-415 Łódź

  • Muzeum Fabryki - W Muzeum Fabryki można poznać dzieje przemysłowej fortuny Poznańskich, rozwój zakładów, technikę produkcji tkanin bawełnianych i codzienną pracę dawnych robotników. Wystawa prezentuje zdjęcia, dokumenty, filmy, plany architektoniczne, próbki surowców i produktów fabryki. Muzeum prezentuje na żywo pracę zabytkowych krosien, przedstawia również długą drogę bawełny z plantacji, poprzez fabrykę, do sklepu z tkaninami.

    ADRES: ul. Drewnowska 58, 91-002 Łódź

  • Muzeum Farmacji im. prof. Jana Muszyńskiego - Muzeum Historii Farmacji mieści się w najstarszej łódzkiej aptece przy placu Wolności. Zgromadzono w nim ponad tysiąc oryginalnych eksponatów, wśród nich cenne wydawnictwa i zbiory naczyń używanych przez dawnych aptekarzy. Na parterze muzeum odtworzono pomieszczenia apteki z przełomu XVIII i XIX wieku, z meblami z warsztatów wiedeńskich, oryginalną aparaturą do przygotowywania leków i wagami. Łódzkie muzeum farmacji może się poszczycić zbiorem ponad 30 żeliwnych moździerzy, z których najstarsze pochodzą z XVIII wieku. Służyły one niegdyś aptekarzom do ucierania materiału skalnego. W muzeum zobaczyć można także zbiór drewnianych puszek, które służyły do przechowywania sproszkowanych składników leków, aparaturę szklaną czy miski ceramiczne. W zbiorach znajduje się m.in. pamiętnik Pierwszego Zjazdu Aptekarzy Królestwa Polskiego w Łodzi.

    ADRES: Plac Wolności 2, 91-415 Łódź

  • Muzeum Uniwersytetu Medycznego (dawne Muzeum Polskiej Wojskowej Służby Zdrowia) - Muzeum działa nieprzerwanie od 1972 r. Eksponaty dotyczą historii wojskowej i cywilnej służby zdrowia. Ekspozycja obejmuje starodruki, m. in. "Zielnik" Szymona Syreniusza z 1613 r., pamiątki po wybitnych luminarzach medycyny takich jak Robert Koch. W zbiorach znajdują się także medale i pamiątki gen. dyw. Bolesława Szareckiego - patrona Wojskowej Akademii Medycznej, profesora Mariana Garlickiego - byłego Rektora Śląskiej i Wojskowej Akademii Medycznej, lwowskiego urologa Zenona Leńko, narzędzia chirurgiczne, stoły operacyjne, fotel stomatologiczny z lat 70 - tych XX wieku, makiety izb przyjęć i segregacji rannych, izb opatrunkowych, mundury polskich lekarzy z okresu powstań narodowych i II wojny światowej, a także uczestniczących w misjach pokojowych w Afganistanie oraz wiele innych.

    ADRES: ul. Żeligowskiego 7/9, 90-752 Łódź

  • Muzeum Kanału "Dętka" - Oddział Muzeum Miasta Łodzi - "Dętka" to podziemny, owalny zbiornik na wodę, wybudowany w 1926 roku z myślą o płukaniu sieci kanalizacyjnej w centrum miasta. Jako jeden z pierwszych odcinków miejskiej kanalizacji zaprojektowany został przez brytyjskiego inżyniera, Williama Heerleina Lindleya. Nadzór nad całością prac budowlanych sprawował inżynier Stefan Skrzywan, budowniczy łódzkich wodociągów. Korytarzem "Dętki", wykonanym z czerwonej cegły można obejść Plac Wolności pod ziemią. Ma on ponad 142 metry długości i mieści ok. 300 metrów sześciennych wody. Jest wysoki na 187 centymetrów i szeroki na około półtora metra, co sprawia, że spokojnie można nim spacerować. Jest połączony zasuwami ze zbiegającymi się przy Placu Wolności kilkoma kanałami. Jeśli trzeba było oczyścić któryś z nich, "Dętkę" napełniano wodą i po otwarciu odpowiedniej zasuwy spuszczano ją do jednego z kanałów. Dziś zbiornik pod placem Wolności to budowla zabytkowa, bo sieć kanalizacyjną od ponad 30 lat czyszczą samochody ciśnieniowe. "Dętka" jest jednak utrzymana w doskonałym stanie technicznym i mogła stać się atrakcją turystyczną Łodzi oraz pionierskim założeniem muzealnym w skali całego kraju jako pierwszy tunel wodociągowy w Polsce otwarty dla zwiedzających.

    ADRES: Plac Wolności , 91-415 Łódź

  • Muzeum Kinematografii - Siedzibą muzeum jest eklektyczny, XIX-wieczny pałacyk Karola Scheiblera, znany z wielu filmów. W zbiorach muzeum znajdują się unikatowe urządzenia z okresu poprzedzającego wynalazek kina: latarnie magiczne, stereoskopy, zabawki optyczne; prawdziwą perłą między nimi jest oryginalny dziewiętnastowieczny fotoplastykon.

    ADRES: Plac Zwycięstwa 1, 90-312 Łódź

  • Muzeum Komunikacji Miejskiej MPK - Łódź - Otwarte we wrześniu 2006 roku Muzeum Komunikacji Miejskiej MPK-Łódź poszczycić się może zbiorami liczącymi ponad 5000 eksponatów, z czego przeszło 200 to elementy wyposażenia pojazdów komunikacji miejskiej. Kolejne zgromadzone pamiątki to m.in. stare zdjęcia, dokumenty, mapy, bilety, elementy strojów konduktorskich czy rozkłady jazdy. Wszystkie zgromadzone w Muzeum eksponaty pozwalają na zapoznanie się zarówno z historią łódzkich tramwajów i autobusów, jak i z dziejami naszego miasta. Zwiedzający mogą na własne oczy zobaczyć, jak od końca XIX wieku zmieniały się technologie budowy wozów tramwajowych, torowisk i sieci górnej.

    ADRES: ul. Wierzbowa 51, 90-133 Łódź

  • Ogród Botaniczny - jest jednym z największych ogrodów w Polsce - jego całkowita powierzchnia wynosi 67 ha. Ogród ma charakter parkowo-leśny, można tu podziwiać kolekcje roślinne z całego świata zaprezentowane w dziewięciu działach ekspozycyjnych. Teren jest płaski, z niewielkim spadkiem ku północy w kierunku rzeki Łódki. Różnice wysokości względnych wynoszą 11 m, a najwyższy punkt położony jest na wysokości 194 m n.p.m. Ogród ma charakter parkowo-leśny. Krajobraz urozmaica 12 sztucznie usypanych wzgórz obłożonych granitowymi, wapiennymi i piaskowcowymi blokami skalnymi. Najwyższe zgrupowane są w Alpinarium, a pozostałe znajdują się w Ogrodzie Japońskim, Arboretum i Dziale Flory Polskiej. Znajduje się tu ponadto 18 zbiorników zasilanych wodą ze studni głębinowej lub opadów atmosferycznych. Największy z nich, położony centralnie w Dziale Zieleni Parkowej, ma powierzchnię około 0,5 ha i graniczy z 800-metrowej długości sędziwą Aleją Lipową. W Ogrodzie Botanicznym w Łodzi rośnie około 3400 gatunków, odmian i mieszańców (taksonów) roślin gruntowych i około 2000 taksonów roślin szklarniowych (wg stanu na 30 czerwca 2008 r.). Kolekcje roślin gruntowych posadzono w dziewięciu działach ekspozycyjnych zajmujących łącznie powierzchnię około 58 ha.

    Budowę Ogrodu Botanicznego w takim kształcie, w jakim możemy go oglądać obecnie, rozpoczęto w 1967 r. według projektu inż. Henryka Tomaszewskiego z Biura Projektów Budownictwa Komunalnego w Łodzi. Pierwszą jego część o powierzchni 20 ha udostępniono zwiedzającym 19 lipca 1973 r. Prezentowała ona działy: flory polskiej, alpinarium, systematyki roślin zielnych i fragment działu zieleni parkowej. W kolejnych latach stopniowo zagospodarowywano dalsze części Ogrodu i udostępniano je zwiedzającym.

    ADRES: Krzemieniecka 36/38, 94-303 Łódź
  • Ogród Zoologiczny - Pod względem zróżnicowania zwierzostanu Łódzkie ZOO zajmuje 5 miejsce w Polsce. Atrakcję stanowią duże drapieżniki, gady, ryby akwariowe, słonie, stado żyraf oraz wiele innych okazów, a także pokazowe karmienia zwierząt, masowe imprezy plenerowe, dwa nowoczesne place zabaw i park linowy dla dzieci. Miejski Ogród Zoologiczny w Łodzi powstał w roku 1938. Zwierzęta najprawdopodobniej zaczęto przyjmować już w maju tego samego roku. Teren liczył wówczas 8.9 ha. Rok później, w kwietniu 1939 r. procesowi likwidacji poddano zagrody w Parku Poniatowskiego, dzięki czemu łódzkie ZOO wzbogaciło się o sarny i jelenie. Na terenie Ogrodu zaczęły powstawać nowe zagrody i wybiegi dla zwierząt. II Wojna światowa nie zakłóciła funkcjonowania placówki. Po jej zakończeniu Miejski Ogród Zoologiczny tłumnie zaczęły odwiedzać rzesze łodzian. W roku 1950 powiększono jego teren do 16,4 ha.

    ADRES: ul. Konstantynowska 8/10, 94-303 Łódź

  • Palmiarnia - to jedna z najnowocześniejszych w Europie palmiarni i jeden z najciekawszych budynków w Łodzi. Mieści się na terenie Parku Źródliska, który jest wpisany do rejestru zabytków. Palmiarnia może się pochwalić ok. 4,5 tys. okazów należących do ponad 1100 czyli gatunków i odmian z 65 rodzin botanicznych, a unikalna kolekcja ogromnych palm ściśle wiąże się z dziejami miasta. Rośliny podziwiamy podążając alejkami wyłożonymi kostką (jedna z nich prowadzi przez mostek). Wyznaczone są również zatoczki z ławeczkami, na których oglądający mogą odpocząć, ciekawie zaaranżowane oczka wodne, strumień i grota, którą zbudowano z oryginalnych tufów wulkanicznych. W budynku jest sala dydaktyczna umożliwiająca prowadzenie zajęć edukacyjnych, przestronny hall oraz kawiarenka na piętrze z widokiem na kolekcję roślin śródziemnomorskich. Działa również kwiaciarnia, w której można kupić egzotyczne rośliny.

    ADRES: ul. Piłsudskiego 61, 90-329 Łódź

View the embedded image gallery online at:
http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeIddca640d45b

  • Pałac Izraela Poznańskiego (Muzeum Miasta Łodzi) - Ta budowla to prawidziwy symbol Ziemi Obiecanej – Łodzi przełomu XIX i XX wieku. Pierwotny zamysł rezydencji powstał w 1880 roku, lecz dzisiejszą, neobarokową postać pałac przybrał w latach 1902 – 1903, gdy przebudował go Adolf Zeligdon. W 1975 roku do pałacu trafiło Muzeum. Widziany z zewnątrz „łódzki Luwr” robi oszałamiające wrażenie. Elewacje przeładowane są bogatymi dekoracjami. Wykorzystano motywy mitologiczne i wywodzące się z tradycji żydowskiej. Wnętrza urządzono w duchu secesji. Najbardziej znana jest neobarokowa Sala Jadalna wyłożona piękną, dębową boazerią. Środek wypełnia długi stół o lustrzanym blacie, odbijającym olbrzymi kredens, zwieńczony rzeźbą Merkurego – boga handlu. Mimo tego efektownego wykończenia gigantyczna budowla nie miała pełnić roli rezydencji mieszkalnej – myślano raczej o oszołomieniu kontrahentów Poznańskiego, szczególnie bawełnianych kupców rosyjskich. Poza ekspozycją wnętrz fabrykanckich z przełomu wieków XIX i XX, wystawą prezentującą dzieje Łodzi przemysłowej, szereg saloników zaaranżowano na ekspozycje poświęcone artystom związanym z Łodzią i zasłużonym łodzianom, prezentując pamiątki po Arturze Rubinsteinie, Julianie Tuwimie, Jerzym Kosińskim, Janie Karskim, Aleksandrze Tansmanie, Karlu Dedeciusie, Władysławie Reymoncie, a także Marku Edelmanie i Alinie Margolis. Wśród cennych eksponatów znajdują się meble, dzieła sztuki, przedmioty codziennego użytku. W zabytkowych wnętrzach odbywają się koncerty, organizowane są wernisaże, bale, bankiety.

    ADRES: ul. Ogrodowa 15, 91-065 Łódź

  • Park im. H. Sienkiewicza - (pierwotnie Mikołajewski Ogród Miejski) został założony w 1896 roku. Projekt parku wykonał Teodor Chrząński we współpracy z Piotrem Hoserem. Park do dziś zachował swój pierwotny układ. A swoją dzisiejsza nazwę nadano mu w roku 1916 po śmierci pisarza. W Parku znajduje się również głaz narzutowy o obwodzie 11 metrów.

    ADRES: ul. Kilińskiego, Tuwima, Sienkiewicza , 90-011 Łódź

  • Plac Wolności - centralny plac w Łodzi, znajdujący się u wylotu ulicy Piotrkowskiej. Niegdyś funkcjonował jako targowisko, a gdy osada się rozwinęła, przekształcono go w prawdziwym reprezentacyjny Rynek Nowego Miasta. Ma ośmioboczny kształt, a od 1930 roku nad całym założeniem góruje pomnik Tadeusza Kościuszki.
  • Przędzalnia Karola W.Scheiblera - jedna z największych tkalni powstałych w dziewiętnastym wieku na terenie Europy. Zamczysty gmach posiada zawrotną długość ponad 200 metrów, a jego ceglane elewacje flankują wieloboczne, liczące 27 m wysokości wieże zwieńczone blankowaniami. Olbrzymi, liczący cztery kondygnacje budynek zawierał w swym wnętrzu hale produkcyjne, rozlokowane symetrycznie od wschodu i zachodu względem części środkowej. W niej właśnie znajdowała się maszyna parowa. Rozwiązanie to było nowością, bowiem dotąd urządzenia napędowe stały w odrębnych budynkach. Kontrast w stosunku do surowych ścian przędzalni stanowi bogata dekoracja żeliwnych arkad daszku na wprost głównego wjazdu, wyraźnie wykorzystująca motywy sztuki arabskiej.

    ADRES: ul. Tymienieckiego 25, 93-350 Łódź

  • Punkt informacyjny i widokowy Nowego Centrum Łodzi - mieści się na XV piętrze budynku Textilimpexu. Roztacza się stamtąd widok na cały obszar budowy nowego Dworca Łódź Fabryczna, rewitalizowanych obiektów EC1, multimodalnego węzła komunikacyjnego, terenu budowy Bramy Miasta oraz planowanych przebić kwartałów w Nowym Centrum Łodzi. Punkt jest miejscem, w którym na bieżąco i niezależnie od warunków pogodowych można obserwować postępy prac budowlanych na terenie Nowego Centrum Łodzi. - Punkt tworzony jest przede wszystkim z myślą o mieszkańcach Łodzi i regionu, odwiedzających nasze miasto turystach oraz potencjalnych inwestorach zainteresowanych lokowaniem swoich projektów na terenie Nowego Centrum Łodzi.
     

    ADRES: ul. Traugutta 25

  • Schron na Brusie - schron powstał prawdopodobnie w 1937 roku na potrzeby Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej. Odnalezione dokumenty pochodzą z 1928 roku, kiedy to już planowano budowę tego obiektu wojskowego. Schron z pobliskim budynkiem koszarowym mogły pełnić funkcję pomocniczej składnicy uzbrojenia i zapewniać środki walki żołnierzom odbywającym ćwiczenia na pobliskim poligonie. Obiekt ma powierzchnię ok. 180m2, wejście do niego prowadzi przez stalowe drzwi gazoszczelne typu OH-1 (drzwi ochronno-hermetyczne), pierwotnie zamocowane były drzwi innego typu – przypuszczalnie dwudzielne. Budowla posiada dwa wyjścia ewakuacyjne i jeden otwór nieznanego przeznaczenia. Wewnątrz znajduje się 8 pomieszczeń, chroni je strop o grubości 40cm przykryty metrową warstwą ziemi oraz płytami detonacyjnymi. Jak niemal wokół każdego obiektu tego typu, także wokół tego krążą legendy. Według jednej z nich budowla posiada jeszcze jedną, ukrytą kondygnację, a także tunel, którego wylot znajduje się w pobliskim lesie.

    ADRES: ul. Konstantynowska 98, 94-311 Łódź

  • Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianejzlokalizowany w parku im. Władysława Reymonta. W rozplanowaniu skansenu zaakcentowano oś głównej ulicy (ul. Łódzka), nawiązując w ten sposób do ukladu urbanistycznego XIX-wiecznej Łodzi, której "kręgosłupem" był trakt, a później ul. Piotrkowska. Nawierzchnię ulic w skansenie stanowi bruk z polnego kamienia. Pasy czerwonego klinkieru wzdłuż bruku przypominają o rynsztokach, jedynym systemie odprowadzania ścieków w dawnej Łodzi. Aranżację przestrzeni dopełniają stylizowane elementy małej architektury: lampy uliczne, studnia-pompa i tabliczni z nazwami ulic. O wyborze budynków decydowały: stan zachowania, stopień autentyczności substancji zabytkowej, sprawy własnościowe, aktualny status prawny. Łódzkie domy tkaczy nie ocalały. Do skansenu przeniesiono domy rzemieślnicze, dom czynszowy, willę letniskową, budynek przystanku tramwajowego i kościół.

    ADRES: ul. Piotrkowska 282


    View the embedded image gallery online at:
    http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeId11c5e6b0e2

  • Ul. Piotrkowska - przecinająca centrum czterokilometrowa arteria stanowi najdłuższy trakt handlowy w całej Europie. Tu mieściły się niegdyś banki, fabryki i ekskluzywne sklepy, tu mieszkali najbardziej wpływowi i bogaci ludzie. Ulica ma swój początek przy placu Wolności, na którym stoi klasycystyczny ratusz z 1827 roku oraz kościół garnizonowy Świętego Ducha z końca XIX wieku. Przy Piotrkowskiej znajdują się 72 zabytkowe obiekty – fabryki, pałacyki, kamiennice mieszczańskie. Po deptaku można przemieszczać się rikszą lub trambusem, który jest repliką zabytkowego tramwaju. Jak przystało na stolicę polskiego kina, Łódź ma także swoją Aleję Gwiazd właśnie na ulicy Piotrkowskiej, między ulicami 6 Sierpnia a Pasażem Rubinsteina. „Gwiazdy” mają m.in. Agnieszka Holland, Roman Polański, Krzysztof Kieślowski oraz związani z Łodzią aktorzy: Leon Niemczyk, Bogumił Kobiela, Zbigniew Cybulski.

View the embedded image gallery online at:
http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeId8569bbedf3

  • Willa Oscara Kona (Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. L. Schillera) - Willa została wybudowana w 1895 r., dla przedsiębiorcy budowlanego Jana Stecka. Jej projekt sporządził Franciszek Chełmiński. Według pierwotnego założenia willa nawiązywała stylem do renesansu. Późniejszy jej użytkownik, właściciel Widzewskiej Manufaktury - Oskar Kon, zmienił jej formę. Z bogatego, eklektycznego wystroju wnętrz do czasów obecnych dotrwało niewiele elementów. Obecnie w willi znajduje się siedziba Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej, którą ukończyło wielu wybitnych reżyserów, operatorów i aktorów, jak np.: Andrzej Wajda, Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi, czy Roman Polański.

    ADRES: ul. Targowa 61, 90-323 Łódź

     

4. Ciekawostki

  • Na ulicy Piotrkowskiej rozegrały się krwawo stłumione przez wojska carskie walki podczas rewolucji 1905 roku;
  • przy ul. Piotrkowskiej 152 znajduje się grafitti, które w 2001 roku było największe na świecie; ma ono powierzchnię 900 m2 i jest oficjalnie wpisane do „Księgi Rekordów Guinness’a”;

    View the embedded image gallery online at:
    http://daytrip.pl/index.php/polksa/lodzkie/lodz#sigFreeId7d4cce888e

  • Izrael Poznański (1833-1900) doszedł pod koniec życia do pozycji, pozwalającej mu realnie myśleć o zdominowaniu rynku bawełny w Rosji. Na imperium Poznańskiego składały się fabryki, składy, sklepy. Projektowano również założenie własnych upraw w Azji Środkowej. Jedna z postaci reymontowskiej „Ziemi Obiecanej”, Szaja Mendelsohn, jest w jakiejś mierze wzorowany na postaci właściciela łódzkiego pałacu;

  • rozijającą się niezwykle dynamicznie XIX - wieczna Łódź była przez wielu nazywana "Ziemią Obiecaną". Tu właśnie powstawały niewyobrażalne fortuny fabrykantów i tu ciągnęły niezliczone rzesze ludzi szukających lepszego jutra;
  • fabrykę Izraela Poznańskiego można obejrzeć w filmie „Ziemia obiecana”;
  • wizytówką Łodzi jest Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. L. Schillera. Absolwentami szkoły są m.in. Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi czy Andrzej Wajda;

  • Łódź posiada geometryczny środek miasta. Jego poszukiwania zainicjowała „Gazeta Wyborcza”. Po dokładnych pomiarach wyznaczono, że znajduje się on przy budynku na ul. Przędzalnianej 8;

  • Dworzec Łódź Kaliska zagrał w kilku filmach m.in. „Pociąg”, „Daleko od szosy”;

  • w Parku Poniatowskiego znajduje się most zakochanych – młodzi zapinają kłódki po czym kluczyki wrzucają do wody;

  • w Łodzi powstało ponad 1400 znanych filmów animowanych, które były emitowane w telewizji, w kilkudziesięciu krajach na całym świecie. W Łodzi powstawały bajki, które dzisiaj uznawane są za kultowe jak Miś Uszatek, czy Coralgol;
  • w mieście otworzono szlak „Bajkowa Łódź” – znajdują się na nim takie postacie bajkowe jak: Miś Uszatek, Pingwin Pik-Pok, Plastuś, Wróbel Ćwirek;

  • w Łodzi od 1 września 2011 r. kręcono polską wersję austriackiego serialu – „Komisarz Alex”. W tle zobaczyć można ponad 100 łódzkich plenerów.

 

5. Opinia

Miasto studenckie – nie da się ukryć na pierwszy rzut oka - niezbyt stare. Choć historia sięga Władysława Jagiełły to dopiero w XIX wieku „coś” zaczęło się dziać. Włókiennicza Łódź, która mocno podupadła w latach osiemdziesiątych XX w., staje się stopniowo ciekawą atrakcją turystyczną (nie licząc potwornych ulicznych korków, które mogą trochę człowieka przytłoczyć..). Burzliwy rozwój w XIX i na początku XX wieku pozostawił po sobie wiele zabytków, a dawne fabryki przekształca się w muzea, centra i pasaże handlowe. Pierwsze wrażenia z miasta – każdy znajdzie coś dla siebie - wspaniałe kamiennice spotykane na każdym kroku, a każda z nich posiadająca swoją jedyną, niepowtarzalną historię; cudowna architektura; liczne muzea – dla dorosłych i dla dzieci; parki, które zaludniają się zwłaszcza latem gdy dokucza upał; lunapark; liczne kościoły i cerkiew. Urocze uliczki z kafejkami na Piotrkowskiej oferują przechodniom chwilę relaksu przy kawce, a po wyczerpującym dniu warto przejechać się rikszą lub wsiąść do Trambusa czyli repliki zabytkowego tramwaju Herbrand zbudowanego na podwoziu samochodu ciężarowego i zobaczyć coś więcej niż tylko tę najsłynniejszą ulicę (zaryzykuję) w Polsce.

 

6. Bibliografia 

„100 najpiękniejszych miejsc w Polsce”, wyd. Publicat.

Dydlewski A., Najpiękniejsze zabytki Polski, Świat Książki, Warszawa 2006

Przewodnik „Polska na weekend i na wakacje”

"Ziemia Łódzka", nr 3(160) marzec 2015

www.turystyczna.lodz.pl

www.muzeum.lodz.pl

www.lunapark.lodz.pl

www.lodz.wyborcza.pl

www.lodz.luteranie.pl

www.muzeumwlokiennictwa.pl

www.maie.lodz.pl

www.manufaktura.com

www.zoo.lodz.pl

www.kinomuzeum.pl

www.lodz.naszemiasto.pl

www.cit.lodz.pl

www.katedra.lodz.pl

www.uml.lodz.pl

www.schronbrus.org

 

7. Mapa

 

Odsłony: 2251

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież